Kugawana bili bila ugomvi: hesabu kamili kwa shilingi

Kugawana bili kunaonekana rahisi hadi bili yenyewe inapofika mezani. Mmoja alikula supu tu, mwingine aliagiza nyama choma, chipsi na soda mbili, mwingine amesahau pochi nyumbani, na ghafla gumzo la kikundi limejaa hesabu.

Habari njema ni kwamba karibu kila bili ya pamoja inaangukia katika mojawapo ya njia nne. Chagueni njia sahihi, kubalianeni mapema, na aibu inaondoka.

Njia nne za kugawana bili

Njia	Inafaa kwa	Mfano mfupi
Sawa kwa sawa	Vyakula vya pamoja, oda zinazokaribiana, zawadi ya kikundi	KSh 2,000 kwa watu 4 ni KSh 500 kila mmoja
Kiasi kamili	Oda zinazotofautiana sana	Wanjiku KSh 1,430, Otieno KSh 1,760
Hisa	Wanandoa wanaohesabiwa kama watu wawili, vyumba vya ukubwa tofauti	Wanandoa hisa 2, mtu mmoja hisa 1
Asilimia	Kugawana kwa kipato au uwiano mliokubaliana	Mmoja 60%, mwingine 40%

Ukihitaji jibu la haraka kwa bili moja tu, tumia kikokotoo cha kugawana bili. Sehemu iliyobaki ya mwongozo huu inaonyesha jinsi kila njia inavyofanya kazi, ili uweze kumweleza kila mtu mezani hesabu zenyewe.

Jinsi ya kugawana bili sawa kwa sawa

Kugawana sawa kwa sawa ndiyo njia ya haraka zaidi, na vikundi vingi huitumia kwa milo ambapo vyakula viliwekwa katikati na kila mtu akala.

1. Anza na jumla ya mwisho ya bili, ikiwemo kodi na service charge kama ipo.
2. Ongeza bakshishi, ikiwa kikundi chenu kinatoa.
3. Gawanya kwa idadi ya watu.
4. Kadiria hadi shilingi nzima, na mtu mmoja au wawili walipe shilingi moja zaidi ili sehemu zote zilingane na jumla.

Mfano: marafiki wanne walikula nyama choma Nairobi, na bili ikawa KSh 5,780; waliongeza bakshishi ya 10%. Bakshishi ni KSh 578, kwa hiyo jumla ni KSh 6,358. Ukigawanya kwa wanne unapata KSh 1,589.50, na hakuna anayelipana senti siku hizi. Wawili wanalipa KSh 1,590 na wawili KSh 1,589, na sehemu zote zinarudi kwenye KSh 6,358 kamili.

Kikokotoo kilicho hapo juu kinafanya hesabu hii hadi senti, na kinaamua nani alipe senti ya ziada, ili jumla iwe sawa na bili kila mara.

Jinsi ya kugawana bili kwa kiasi kamili

Oda zikitofautiana sana, kugawana sawa kwa sawa kunawafanya waliokula kidogo walipie wengine kimyakimya. Kugawana kwa kiasi kamili kunarekebisha hilo.

1. Andika kila mtu aliagiza nini.
2. Gawanya chochote cha pamoja, kama sahani ya mishikaki, sawa kwa sawa kati ya waliokula.
3. Ongeza bakshishi au service charge kulingana na sehemu ya kila mtu ya jumla ndogo.

Mfano: marafiki watatu na sahani moja ya mishikaki ya pamoja.

Jina	Alichoagiza	Sehemu ya mishikaki ya KSh 600	Jumla ndogo
Wanjiku	Biriani na juisi, KSh 1,100	KSh 200	KSh 1,300
Otieno	Nyama choma na ugali, KSh 1,400	KSh 200	KSh 1,600
Achieng	Pilau na soda, KSh 700	KSh 200	KSh 900
Jumla			KSh 3,800

Bili hii haina service charge, lakini kikundi kinaacha bakshishi ya 10% ya jumla ndogo, yaani KSh 380. Hiyo ni sawa na kuongeza 10% kwenye sehemu ya kila mtu, kwa hiyo kila mmoja analipa jumla ndogo yake × 1.10:

• Wanjiku: KSh 1,300 × 1.10 = KSh 1,430
• Otieno: KSh 1,600 × 1.10 = KSh 1,760
• Achieng: KSh 900 × 1.10 = KSh 990

Kwa pamoja ni KSh 4,180, bili yote. Hakuna aliyelipia nyama choma ya mwenzake, na kila mmoja analipa bakshishi kwa kile alichokula tu. Kama bili ina service charge, ishughulikie vivyo hivyo: igawanye kwa uwiano wa jumla ndogo ya kila mtu.

Jinsi ya kugawana bili kwa hisa

Hisa zinafaa pale baadhi ya watu wanapopaswa kulipa mara mbili au zaidi ya wengine. Wanandoa wanaolala chumba kimoja wanaweza kuhesabiwa hisa mbili, au chumba kikubwa kikahesabiwa hisa moja na nusu.

Mfano: nyumba ya likizo Diani inagharimu KSh 24,000 kwa wikendi. Wanandoa wanachukua chumba kikubwa na wanahesabiwa hisa 2, na marafiki wawili hisa 1 kila mmoja. Hizo ni hisa 4, kwa hiyo hisa moja ni KSh 6,000. Wanandoa wanalipa KSh 12,000 na kila rafiki KSh 6,000.

Jinsi ya kugawana bili kwa asilimia

Asilimia zinafaa zaidi kwa gharama za muda mrefu ambapo uwiano haubadiliki, kama kodi ya nyumba na bili za umeme kwa wanandoa wenye mapato tofauti. Ikiwa mwenzi mmoja analeta 60% ya mapato ya nyumbani, analipa 60% ya kila bili ya pamoja.

Mfano: mmoja anapata KSh 90,000 kwa mwezi na mwingine KSh 60,000. Kodi ya nyumba yao ni KSh 35,000, kwa hiyo wa kwanza analipa KSh 21,000 na wa pili KSh 14,000.

Kwa hesabu ya haraka ya kipato, tumia hali ya ‘Gawanya kwa kipato’ kwenye kikokotoo.

Nani analipa kwanza, na jinsi ya kusawazisha

Katika maisha halisi, kwa kawaida mtu mmoja analipa bili yote na wengine wanamrudishia baadaye. Hilo ni rahisi kwa mlo mmoja. Lakini kwenye safari ya wikendi, watu kadhaa wakilipia vitu tofauti, madeni madogo madogo huanza kuingiliana.

Mfano: marafiki wanne walikwenda Naivasha kwa wikendi. Kamau alilipa nyumba KSh 16,000, Njeri alilipa mafuta na chakula KSh 9,000, Baraka alilipa vinywaji na vitafunio KSh 3,000, na Amina hakulipa chochote. Jumla ni KSh 28,000, kwa hiyo sehemu ya kila mtu ni KSh 7,000.

• Kamau alilipa KSh 9,000 zaidi ya sehemu yake.
• Njeri alilipa KSh 2,000 zaidi ya sehemu yake.
• Baraka alilipa KSh 4,000 pungufu.
• Amina alilipa KSh 7,000 pungufu.

Kwa hiyo Amina anamtumia Kamau KSh 7,000, na Baraka anamtumia Kamau KSh 2,000 na Njeri KSh 2,000. Malipo matatu tu ya M-Pesa yanamaliza kila kitu. Programu ya kugawanya gharama hufanya ulinganishaji huu yenyewe, hata kwa matumizi ishirini na watu wanane.

Wakati si kila mtu alishiriki kila gharama

Kwenye safari, si kila mtu hushiriki kila kitu. Mmoja hakupanda boti ziwani, mwingine aliruka chakula cha jioni. Hapo gawanya gharama hiyo kati ya walioshiriki tu.

Mfano: watu watano walikwenda kula chakula cha jioni kusherehekea siku ya kuzaliwa ya mmoja wao, na bili ikawa KSh 8,000. Wanne walikubaliana kumlipia. Ukimwondoa mwenye siku ya kuzaliwa kwenye gharama hiyo, kila mmoja wa wanne analipa KSh 2,000.

Vidokezo vya kudumisha urafiki

• Kubalianeni njia kabla ya kuagiza. Kama mtu ana bajeti ndogo, kugawana kwa kiasi kamili kunamwepusha na mazungumzo ya aibu baadaye.
• Msifuatilie tofauti ndogo. Shilingi kumi hazistahili mjadala. Kadirieni na mwendelee.
• Sawazisheni haraka. Deni hulipika kwa urahisi wiki ile ile kuliko mwaka mzima baadaye.
• Wekeni rekodi moja ambayo kila mtu anaiona. Inazuia mabishano ya “nilidhani nililipia hicho” kabla hayajaanza.

Gawana bili haraka zaidi kwa Half Tab

Kikokotoo kinafaa kabisa kwa bili moja. Kwa safari, nyumba za pamoja na wanandoa, Half Tab inaweka kila matumizi kwenye kikundi kimoja, inakuruhusu kutumia njia zote nne za kugawanya, inafanya kazi bila mtandao na inamwonyesha kila mtu nani amlipe nani kwa malipo machache zaidi. Mtu ambaye hakuwa sehemu ya gharama fulani unamwondoa kwenye gharama hiyo tu. Ukimaliza, funga kikundi na ushiriki muhtasari wa PDF.

Half Tab haihamishi pesa; inarekodi tu nani alilipa na nani anadaiwa. Mnaendelea kulipana kama kawaida, kwa M-Pesa, pesa taslimu au benki.